Achtergrond: wat verklaart de grote belangstelling voor datacenters

Dat datacenters op zo veel belangstelling van het grote publiek en de pers konden rekenen was een paar jaar terug nog niet voorstelbaar. Die belangstelling is echter niet in het voordeel van de bedrijven die datacenters bouwen, verhuren of exploiteren. Wat hier gebeurt is behoorlijk uniek, omdat de het in toenemende mate een mondiaal verschijnsel is.

Voor Nederland is het redelijk eenvoudig het moment te bepalen dat publiek en pers zich voor datacenters zijn gaan interesseren. Daarover is al veel geschreven. Het project van (toen nog) Facebook in Zeewolde, want dat was het kantelpunt in Nederland, werd in ieder geval gekenmerkt door amateurisme aan de kant van de lokale overheid. De gemeenteraad van een gebied met 24.000 inwoners dacht afspraken te kunnen maken met een bedrijf dat in 2019 twee keer zoveel medewerkers had.

Van lokaal naar internationaal bekend

De weerstand van de lokale bevolking, de kiezers, kwam als een totale verrassing en uiteindelijk besloot Meta niet door te gaan met het laten ontwikkelen van dat gebied. Dit was de eerste keer dat iets dergelijks gebeurde en omdat Meta zo'n grote naam is, is de affaire ook opgepakt door de internationale pers. Vergelijkingen met het Gallische dorp dat zich verzet tegen de Romeinen zijn meermaals gemaakt en hebben bijgedragen aan die internationale bekendheid.

Vervolgens zijn elders in Europa en zelfs in de VS en Canada lokale politieke partijen en “grassroot” bewegingen extra gaan opletten bij aanvragen van datacenters. Zodra grote namen doorsijpelden nam de kritische houding toe. Werken met ontwikkelaars met onbekende namen versterkte die houding alleen maar.

Gemeentelijk contact

Lokale bestuurders zagen niet alleen deze ontwikkeling bij de burgers die zij geacht worden te vertegenwoordigen. Ze begrepen ook dat ze zonder goede kennis een slechte onderhandelingspositie hadden met bedrijven die beschikken over het spreekwoordelijke leger van lobbyisten en juristen. Zeewolde is daarom ook een van de momenten geweest dat politici op gemeentelijk niveau contact met elkaar opnamen om tips uit te wisselen.

Een dergelijke ontwikkeling kan twee kanten opgaan. Het kan als een nachtkaars uitgaan, maar het kan ook als een olietanker langzaam reageren op een koers wijziging en daarna onverstoorbaar doorgaan. Dat laatste is gebeurd en dat heeft veel (maar niet alles) te maken met de ongekende hoeveelheid bouwplannen voor AI hyperscale gebouwen.

Catalogus met argumenten

De cijfers die daarbij worden gebruikt intimideren en dat leidt tot meer weerstand. Voortbordurend op wat lokale politici, de pers en bewoners inmiddels aan kennis hebben vergaard en uitgewisseld is die weerstand breder geworden. Of daarbij alle argumenten altijd juist zijn, is een ander verhaal. Feit is dat tegenstanders niet langer een argument hebben om tegen te zijn (dat was bij Zeewolde nog wel het geval). Ze hebben een hele catalogus.

Die catalogus met bezwaren moet de catalogus met voordelen die de bouwers of exploitanten benoemen pareren. De argumenten van de tegenstanders zijn herkenbaar omdat concrete zaken worden benoemd (water, prijs voor stroom, horizonvervuiling). Dat steekt schril af tegen het verhaal over de voordelen van AI of digitalisering voor de samenleving. Die strijd om argumenten trekt de aandacht van politiek en pers en dan wordt het steeds lastiger het oordeel van de burgers te negeren.

Die protesterende burgers vertegenwoordigen opmerkelijk vaak meer dan een partij of politiek spectrum. Dat maakt het voor politici ook zo lastig om positie te bepalen. Het helpt daarbij niet dat de onderzoeken die de besluitvorming moeten ondersteunen regelmatig onvolledig zijn. Dat is dan meer ammunitie om kritiek te hebben op het beleid en de politiek.

Mitsen en maren

Anno 2026 zijn de standpunten van politieke partijen op lokaal en landelijk niveau over datacenters er vooral een van mitsen en maren. Men weet dat delen van het electoraat hier een punt van maakt. Te nadrukkelijk pro-datacenter zijn kan stemmen kosten. Rigoureus tegen zijn zonder dat er een wettelijk kader is dat dit mogelijk maakt kan niet.

Verkiezingen

Bovenstaande beschrijving geldt voor Nederland, Europa, Canada en de VS. Dat laatste land maakt zich op voor verkiezingen. In bijna alle staten worstelen de kandidaten met de druk van delen van de bevolking de “wildgroei” van datacenters tegen te gaan. Met bouwstops, zoals in NewYork afgekondigd, hebben tegenstanders een flinke steun in de rug.

De olifant in de kamer bij de Amerikaanse verkiezingen is dat de partijen die het hardst roepen veel te moeten bouwen ook de president steunen. Verzet tegen de komst van datacenters is daarmee ook een politiek signaal.