Restwarmte datacenter gaat kassen in Uithoorn van aardgas af helpen

Restwarmte uit een nieuw datacenter moet in de toekomst worden gebruikt om tientallen glastuinbouwbedrijven in De Kwakel en Kudelstaart te verwarmen. De gemeente Uithoorn, een collectief van tuinders en Switch Datacenters hebben hiervoor een overeenkomst gesloten. Het project moet niet alleen het gasverbruik terugdringen, maar ook de belasting van het elektriciteitsnet beperken.

De gemeente Uithoorn, Switch Datacenters en een collectief van tientallen glastuinbouwbedrijven in De Kwakel-Kudelstaart hebben een meerpartijenovereenkomst ondertekend voor de verdere ontwikkeling van een lokaal warmtenet. Dat netwerk moet worden gevoed met de restwarmte van een nieuw datacenter van Switch Datacenters. Ook Greenport Aalsmeer en netbeheerder Liander zijn bij het initiatief betrokken.

Het project heeft recent een SDE++-subsidie van het Rijk ontvangen. Daarmee is volgens de initiatiefnemers een belangrijke basis gelegd voor de financiële haalbaarheid van het warmtenet.

Warmte centraal benutten

Datacenters produceren continu warmte doordat servers en andere IT-apparatuur elektriciteit gebruiken. Die warmte moet normaal gesproken via koelsystemen worden afgevoerd. In Uithoorn is het plan om een groot deel daarvan op te vangen en via een warmtenet naar omliggende kassen te transporteren.

Dat kan volgens de betrokken partijen een belangrijk voordeel hebben voor het lokale elektriciteitsnet. Wanneer glastuinbouwbedrijven individueel zouden elektrificeren, zouden veel tuinders bijvoorbeeld een eigen warmtepomp nodig hebben. Door de warmte uit het datacenter centraal beschikbaar te stellen, kan een deel van die extra elektriciteitsvraag worden voorkomen. Liander concludeerde eerder dat verduurzaming en elektrificatie van de glastuinbouw in het gebied zonder zo'n koppeling aanzienlijk lastiger zou worden.

Dat is relevant omdat de capaciteit van het elektriciteitsnet ook in deze regio onder druk staat. Bovendien is de fysieke ruimte om het netwerk verder uit te breiden beperkt. Het warmtenet zou daarom niet alleen minder netcapaciteit vragen, maar volgens Switch Datacenters ook sneller en met lagere investeringen voor de netbeheerder kunnen worden gerealiseerd.

Warmte heen, koud water terug

Bijzonder aan het ontwerp is dat niet alleen warmte van het datacenter naar de glastuinbouw gaat. Het datacenter krijgt vanuit het warmtenet koud water terug, dat vervolgens kan worden gebruikt voor de koeling van de IT-apparatuur.

Daarmee ontstaat een gesloten warmte- en koudekringloop. Volgens Switch Datacenters wordt daarbij geen drinkwater of oppervlaktewater gebruikt. De elektriciteit voor het datacenter moet volledig afkomstig zijn van Nederlandse wind- en zonne-energie.

Het nieuwe datacenter wordt bovendien modulair gebouwd in een bestaand voormalig logistiek gebouw. Een deel van het pand wordt hergebruikt. Doordat de locatie dicht bij de glastuinbouw ligt, blijven ook de afstanden waarover de warmte moet worden getransporteerd beperkt.

Minder afhankelijk van aardgas

Voor de tuinders draait het project vooral om het vinden van een structureel alternatief voor aardgas. De glastuinbouw gebruikt traditioneel grote hoeveelheden gas voor de verwarming van kassen. Patrick Hogenboom, woordvoerder namens de tuinders en hun energiecoöperatie, noemt de warmte uit het datacenter een constante warmtebron waarmee bedrijven hun energievoorziening verder kunnen verduurzamen en minder afhankelijk worden van schommelende gasprijzen.

De Kwakel-Kudelstaart vormt het grootste glastuinbouwgebied binnen Greenport Aalsmeer. Greenport bracht de energiebehoefte van het gebied al in 2020 in kaart en hielp de tuinders vervolgens bij het opzetten van een energiecoöperatie.

Voor Liander is het project daarnaast interessant omdat het laat zien hoe verduurzaming kan worden gecombineerd met slimmer gebruik van een elektriciteitsnet waarop steeds minder vrije capaciteit beschikbaar is. Door restwarmte centraal in te zetten en flexibel met elektrisch vermogen om te gaan, kunnen nieuwe activiteiten volgens de netbeheerder mogelijk blijven zonder dat daarvoor direct zware uitbreidingen van het elektriciteitsnet nodig zijn.

Nog aan het begin

Hoewel de overeenkomst een belangrijke stap vormt, is de bouw van het warmtenet nog niet begonnen. De betrokken partijen gaan de afspraken verder uitwerken en detailontwerpen maken. Ook zullen omwonenden bij de verdere plannen worden betrokken.

Het project sluit daarnaast aan bij het datacenterbeleid van de provincie Noord-Holland. In de Datacenterstrategie 2025-2027 is onder voorwaarden ruimte gecreëerd voor datacenters buiten de bekende clusters Amsterdam, Haarlemmermeer en Hollands Kroon. Daarbij moeten nieuwe projecten onder meer aansluiten bij lokale ruimtelijke doelen, bijdragen aan het verminderen van netcongestie en maatschappelijke meerwaarde bieden.

Als het warmtenet daadwerkelijk wordt gerealiseerd, ontstaat in Uithoorn daarmee een directe koppeling tussen twee sectoren met een zeer verschillende energiehuishouding: datacenters die het hele jaar warmte produceren en glastuinbouwbedrijven die juist grote hoeveelheden warmte nodig hebben. Energie die normaal gesproken als restwarmte moet worden afgevoerd, krijgt zo een tweede bestemming.